“শেষ সংঘ্ৰাম: ‘কুইট ইণ্ডিয়া’ আন্দোলনৰ অন্তৰ্ভাগত গল্প”

কুইট ইণ্ডিয়া আন্দোলন ৮ আগষ্ট ১৯৪২ত বিকট ৰূপে আৰম্ভ হৈছিল, আৰু সত্যই ক’ব গ’লে—এইটোৱেই ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ গতি সম্পূৰ্ণভাবে সলনি কৰি পেলাইছিল। গান্ধীয়ে উদ্যোগ ল’লে, ভারতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছে সমর্থন দিলে, আৰু মুহুৰ্ততে দেশজুৰি নাগরিক অবাধ্যতাৰ এক প্রবল ঢৌ উঠি পৰিল। “কৰি দেখুৱাব বা মৰি যাব”—গান্ধীৰ বম্বেইত কৰা এই আহ্বানে দেশবাসীৰ হৃদয় জ্বলাই তুলিছিল। ই কেৱল এটা শ্লোগান নাছিল; ই আছিল ৰাষ্ট্ৰব্যাপী প্ৰতিবাদৰ জ্যোতি।

পাছফালে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ চলি আছিল, আৰু সেইটোৱেই পৰিস্থিতিক আরো বেয়া কৰিছিল। ব্ৰিটিছসকলে ভারতীয় নেতাক কিবা নকহাকৈ দেশক যুদ্ধত টেনে নিযিলে। এই কথাটোৱেই জনগণক উত্তেজিত কৰি তুলিছিল। তাৰ পিছতে আহিল ক্রিপছ মিচন—যি যুদ্ধৰ পিছত অতি সীমিত স্বায়ত্বশাসনৰ প্রস্তাৱ নিক্ষেপ কৰিলে, যি অধিকাংশ ভাৰতীয়ৰ চকুত উপহাস যেন লাগিল। মানুহে বুজি পালেহে—বিলম্বৰ সময় শেষ, স্বাধীনতা এতিয়াই বিচাৰিবলৈ লাগিব।

কুইট ইণ্ডিয়া আন্দোলনৰ বিশেষত্ব আছিল—ই সকলোকে একেলগ কৰিলে। ছাত্ৰ, কৃষক, কৰ্মচাৰী, মহিলা, নেতা—সকলোৱে একেলগে উঠি আহিল। এইবাৰ কেৱল নেতাসকল নহয়, লক্ষ লক্ষ সাধাৰণ মানুষে সংকল্প ল’লে—এইবাৰ ব্ৰিটিছক দেশৰ পৰা যাব লাগিব।

ব্ৰিটিছসকলে দেরি নকৰিলে। আন্দোলন আৰম্ভ হোৱাৰ কেইঘণ্টামানৰ ভিতৰতে গান্ধী, নেহৰু, পাটেল, মৌলানা আজাদ—প্ৰায় সকলো কংগ্ৰেছ নেতাকেই ধৰি পেলালে। ব্ৰিটিছৰ মনোভাৱ আছিল—নেতা নাথাকিলে আন্দোলনে গতি নোপাব। কিন্তু বিপৰীতে, ই আন্দোলনক আরো দঙাহিবলৈ সহায় কৰিলে।

নেতাসকল জেলত, কিন্তু আন্দোলন ৰখাই থমকিল নে? নে, বরঞ্চ জুইৰ দৰে প্ৰসাৰ কৰিলে। দেশজুৰি বন্ধ, ধৰ্ণা, বিক্ষোভ—একো নাই থাকিল। লোকসকলে চৰকাৰী কাৰ্যালয়, ৰেল পথ, বাৰ্তাবহন লাইন আক্রমণ কৰিলে—যিবোৰ ব্ৰিটিছ শাসনৰ প্ৰতীক আছিল। বলিয়া (উত্তৰ প্ৰদেশ), সতারা (মহাৰাষ্ট্ৰ), টমলুক (বেংগল) আদি ঠাইত লোকসকলে নিজা স্থানীয় ‘সামান্তৰ চৰকাৰ’ গঠন কৰিলে। ই দেখুৱাই দিলে—মানুহ স্বাধীনতাৰ বাবে সকলোদৰে প্রস্তুত।

মহিলাসকলো পিছ পৰি নাথাকিল। অৰুণা আসফ আলীয়ে বম্বেইত জাতীয় পতাকা উত্তোলন কৰিলে, সেইবাৰ জনমানসত তেওঁ আইকন হৈ উঠিল। উষা মেহতাই গোপন ৰেডিঅ’ ষ্টেচন চলাই ব্ৰিটিছবিৰোধী বাৰ্তা প্ৰচাৰ কৰিলে। তেওঁলোকৰ সাহস সেই সময়ত অমূল্য।

ব্ৰিটিছসকলে নিষ্ঠুৰ দমননীতি অবলম্বন কৰিলে—লাঠিচাৰ্জ, গুলিচালনা, গণগ্ৰেপ্তাৰ, সেন্সৰশ্বিপ—সেই সময়ত সদায়ৰ বিষয়া হৈছিল। কিন্তু স্বাধীনতাৰ জুই নিভাই নোহাৱাকৈ জ্বলমান হৈ থাকিল। যদিও আন্দোলনে তৎক্ষণাৎ ব্ৰিটিছক দেশৰ পৰা তাড়াই পঠিয়াব নোৱাৰিলে, ই ব্ৰিটিছ শাসনৰ ভিতমূলকেই নাড়া দিলে। প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্ৰিটিছসকলে বুজিলে—এই দেশত ভারতীয়ৰ সমৰ্থন নোহোৱাকৈ শাসন চলাই যোৱা অসম্ভৱ।

১৯৪৫ত যুদ্ধ শেষ হোৱাতেই পৰিস্থিতি একেবাৰে পাল্টি গ’ল। কুইট ইণ্ডিয়া আন্দোলনে ব্ৰিটিছ শাসনক নৈতিক, ৰাজনৈতিক, আৰু কাৰ্যগতভাৱে সম্পূৰ্ণ অটক কৰি পেলাইছিল। ই দেশবাসীক একত্ৰিত কৰিলে আৰু স্বাধীনতাৰ পথ সুগম কৰিলে। আৰু সেই পথেই লৈ গ’ল ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭—স্বাধীনতাৰ দিনলৈ।

আজিও লোকসকল কুইট ইণ্ডিয়া আন্দোলনক শেষ মহা সংগ্রাম বুলি মনত ৰাখে—এক আন্দোলন যিয়ে সাম্ৰাজ্যবাদক হাঁহিৰে-চকুত চালে। ই দেখুৱাই দিলে—মানুহ একেলগে উঠি দাঙিলে, আগত কোনো শক্তিয়েই বাধা হৈ থকাত নোৱাৰے।